در سال‌هایی که انقلاب دیجیتال هنوز سینما را با تحولی جدی و پایه‌ای روبه‌رو نکرده بود و ساخت فیلم بلند سینمایی نیاز به ابزار و امکانات بسیاری داشت، فیلم کوتاه بسیار پررنگ‌تر از امروز در سینما مطرح بود. به دلیل همین اهمیت بود که جشنواره فیلم فجر نیز از نخستین سال برگزاری پا به پا و حتی گاه سنگین‌وزن‌تر از بخش فیلم‌های بلند سینمایی، دارای بخش فیلم‌های کوتاه بود.

به گزارش ستاد خبری سی و هفتمین جشنواره فیلم فجر، هرچند گاه به بهانه وجود جشنواره فیلم کوتاه تهران که از دل جشنواره فیلم فجر خارج شد و یا دلایلی دیگر بخش فیلم کوتاه از جشنواره فجر رخت بر برست، اما از آنجا که این دو از یک پیکره‌اند، این رفتن‌ها دائمی نبود و همچنان بعد از 36 سال برگزاری جای بخش فیلم کوتاه در جشنواره فیلم فجر محفوظ است.

در مجموعه گزارش پیش رو، نگاهی به این رفت و آمد‌ها و جایگاه فیلم کوتاه در جشنواره فیلم فجر در طول سال‌های برگزاری این رویداد سینمایی صورت خواهد گرفت. قسمت نخست گزارش تحولات بین سال‌های 1361 تا 1369 را در برمی‌گیرد.

اولین دوره جشنواره

در نخستین سالی که سنگ بنای جشنواره فیلم فجر گذاشته شد، فیلم‌های کوتاه هم سهم قابل توجهی از آثار حاضر در جشنواره داشتند؛ از 17 فیلمی که به بخش مسابقه راه پیدا کرد تا 118 فیلم 8 میلیمتری و 63 فیلم 16 میلیمتری بخش مستقل آماتوری. فیلم‌های کوتاه بخش مسابقه مجموعه‌ای از فیلم‌های ایرانی و خارجی را شامل می‌شد. از جمله فیلمسازانی که در آن سال فیلمش در این بخش حضور داشت می‌توان به کیانوش عیاری اشاره کرد. جواد شمقدری، امیر سمواتی، اکبر حر و حمیدرضا آشتیانی‌پور از جمله سینماگرانی بودند که در بخش آماتوری فیلم داشتند. دراین دوره به فیلم‌های بخش مسابقه جایزه‌ای تعلق نگرفت و جوایز در بخش آماتوری اهدا شد. در این سال داوران بخش آماتوری فیلم‌ها را مورد قضاوت قرار دادند.

دومین دوره جشنواره

در سال دوم از تعداد فیلم‌های کوتاه حاضر در جشنواره کاسته شد. در این دوره کیومرث پوراحمد، مسعود جعفری جوزانی، نورالدین زرین کلک، عباس کیارستمی، فرشید مثقالی و جواد شمقدری فیلم‌هایی در بخش آثار کوتاه بخش مسابقه داشتند. همچنین در بخش فیلم‌های کوتاه «سینمای ایران بعد از انقلاب» کامران شیردل، محمدرضا اصلانی، واروژ کریم مسیحی، بزرگمهر رفیعا و فرشیدی مثقالی فیلم داشتند. داوران این دوره شامل بخش حرفه‌ای و آماتوری بودند.

سومین دوره جشنواره

در دومین سالی که بخش فیلم کوتاه در بخش مسابقه طراحی شده بود، فقط آثار ایرانی پذیرفته شدند. در این سال بود که عباس کیارستمی با «همشهری» و ابراهیم حاتمی‌کیا با فیلم کوتاه «تربت» و «صراط» به جشنواره آمده بودند. نادر طالب‌زاده هم «والعصر» را کارگردانی کرده بود و ابراهیم فروزش هم «نگاه» را در جشنواره داشت. در این سال در بخش ویژه فیلم‌های اول، فیلم‌های کوتاه اول دارای بخشی مخصوص بودند. در همین بخش بود که واروژ کریم مسیحی، خسرو معصومی، محمدعلی سجادی، سعید حاجی میری و جمال شورجه آثاری در جشنواره داشتند. از این سال فیلم‌های کوتاه را داورانی که فیلم‌های بلند را قضاوت می‌کردند مورد داوری قرار دادند.

چهارمین دوره جشنواره

در چهارمین دوره جشنواره بار دیگر تعداد فیلم‌های کوتاه پذیرفته شده در جشنواره افزایش یافت و این فیلم‌ها در دسته‌بندی‌های مختلف به نمایش درآمدند. ابراهیم حاتمی‌کیا و کیومرث پوراحمد همچنان با فیلم‌های کوتاهی که ساخته بودند در جشنواره حضور داشتند و بخش «سینمای ایران و جشنواره‌های حرفه‌ای بعد از انقلاب اسلامی» بهانه‌ای بود برای مرور فیلم‌های کوتاه مطرح سال‌های گذشته. در این دوره هم جوایز بخش فیلم کوتاه متنوع طراحی شد تا شرایط دیده شدن بخش‌های مختلف این آثار فراهم شود.

پنجمین دوره جشنواره

نمایش 94 فیلم کوتاه در بخش چشم‌انداز سال‌های دور (نقاشی متحرک) نشان از توجهی ویژه داشت که در آن سال به انیمیشن کوتاه در جشنواره فجر صورت گرفت. این 94 فیلم شامل آثار ایرانی و خارجی بود که از جمله کارگردانان ایرانی این آثار می‌توان به فرشید مثقالی و مرتضی ممیز اشاره کرد.

ششمین دوره جشنواره

رضا میرکریمی در این سال با فیلم کوتاه «برای او» در بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه جشنواره حضور داشت. کامبوزیا پرتوی هم در این سال «عینک» را ساخته بود. در بخش سینمای کودکان و نوجوانان این دوره از جشنواره در دو قسمت سینمای دهه 80 و چشم‌انداز سال‌های دور بخش فیلم کوتاه طراحی شده بود و این آثار مجموعه‌ای از فیلم‌های خارجی و ایرانی بودند.

هفتمین دوره جشنواره

سال 1367 مقطعی بود که فیلم‌های میان مدت هم در کنار فیلم‌های کوتاه و بلند بخشی از جشنواره را از آن خود کردند. در هفتمین دوره جشنواره دیگر در بخش مرور یک سال سینمای ایران خبری از فیلم‌های کوتاه نبود، اما همچنان بخش نقاشی‌های متحرک میزبان انیمیشن‌های خارجی محصول اروپای شرقی بود. در این دوره برگزیدگان فیلم‌های کوتاه و میان مدت در یک بخش اعلام شدند.

هشتمین و نهمین دوره جشنواره

در دو سال پایانی دهه 60 جایگاه فیلم کوتاه بنا به دلیلی روشن در جشنواره فیلم فجر تغییر کرد. وقتی جشنواره فیلم کوتاه تهران که از بدنه جشنواره فجر متولد شده و حیات مستقل خود را آغاز کرده بود سروشکل درست خود را به دست آورد دیگر چندان دلیلی برای داوری دوباره فیلم‌های کوتاه در جشنواره احساس نمی‌شد و بر همین اساس در سال‌های 68 و 69 فیلم‌های کوتاه در جشنواره فجر داوری نشدند.

 

سال

دوره جشنواره

بخش‌ها و تعداد فیلم‌ها

جوایز

1361

اولین

بخش مسابقه: 17 فیلم

بخش مستقل آماتوری: 118 فیلم 8 میلیمتری و 63 فیلم 16 میلیمتری

سینمای کودک و نوجوان: 11 فیلم

سینمای ایران پس از انقلاب: 22 فیلم

نمایش‌های ویژه: 8 فیلم

بخش آماتور

16 میلیمتری:  بهترین فیلم کوتاه از جنگ تحمیلی: خرمشهر، شهر خون، شهر عشق(محمود بهادری)/ بهترین فیلم مستند اجتماعی: بشاگرد (جهاد سازندگی)/ دیپلم افتخار بهترین فیلم: باهم برای ایثار(رضا خضائلی)/ دیپلم افتخار بهترین کارگردانی: سعید حاجی میری(بچه های دیار صفا) و جواد شمقدری(یا زهرا)/ دیپلم افتخار بهترین موسیقی متن: اسماعیل تهرانی(یا زهرا)/ دیپلم افتخار بهترین فیلمبرداری: محسن راستانی(خرمشهر61) و طباطبایی(علمدار)/ دیپلم افتخار بهترین بازیگر؛ مجید افشاریان(علمدار)

8 میلیمتری: دیپلم افتخار بهترین فیلم داستانی: درس امروز(غلامرضا کریمی)/ دیپلم افتخار بهترین نورپردازی: یوسف اکرمی (زیرگنبد کبود)

جوایز ویژه هیات داوران

بهترین فیلم عروسکی: حسنک کجایی(کار گروهی)/ بهترین فیلم: درس امروز(غلامرضا کریمی)/ بهترین کارگردان: علی اکبر اورعی(چهل شاهد) و عارف زاده(هفتاد و دو آذرخش)/ بهترین فیلمنامه: محمدرضا غفاری (اسلحه و پل)/ بهترین فیلمبردار: شاپور رفوری(در مدار بغض)/ بهترین عنوان‌بندی: قدرت کاویار (کفش نو)/ بهترین بازیگر: دولت آبادی (کفش نو)

1362

دومین

بخش مسابقه حرفه‌ای: 17 فیلم

سینمای ایران بعد از انقلاب: 24 فیلم

مسابقه بخش آماتوری: 29 فیلم

بهترین فیلم کوتاه: همسرایان (عباس کیارستمی)

هیات داوران همچنین از فیلم‌های کوتاه (تصویر شکسته) ساخته مسعود جعفری جوزانی و (باران) کار کیومرث پوراحمد تقدیر به عمل آورد.

1363

سومین

مسابقه فیلم‌های کوتاه: 19 فیلم

نخستین آثار فیلمسازان: 20 فیلم

سینمای ایران و جشنواره‌های جهانی: 18 فیلم

لوح زرین بهترین فیلم: آداب بهاری (علی اصغر آگنه بنایی)/ دیپلم افتخار: صراط (ابراهیم حاتمی کیا) و با من حرف بزن (مسعود جعفری جوزانی)/ لوح زرین بهترین فیلم مستند: هوردورق(حمید تمجیدی)/ لوح زرین بهترین فیلم آموزشی: نگاه (ابراهیم فروزش)/ لوح زرین بهترین فیلم داستانی: عمو ابراهیم (امراله احمدجو)

1364

چهارمین

مسابقه فیلم‌های کوتاه: 24 فیلم

مرور یک سال سینمای ایران: 15 فیلم

سینمای ایران و جشنواره‌های حرفه‌ای بعد از انقلاب اسلامی: 16 فیلم

دیپلم افتخار بازیگر خردسال: نجمه مشروطه (تاروپود)/ لوح زرین بهترین فیلم: تاروپود (کیومرث پوراحمد) با تقدیر از دوران کودکی (خسرو معصومی)/ دیپلم افتخار: خرمشهر خانه توست(کار گروهی)/ لوح زرین بهترین فیلم آموزشی: چرا و چطور؟ (فرشید مثقالی)/ دیپلم افتخار: دیدنی های جام

 

1365

پنجمین

مسابقه فیلم‌های کوتاه: 20 فیلم

مرور یک سال سینمای ایران: 24 فیلم

سینمای کودکان و نوجوانان:

سینمای دهه 80: 16 فیلم

چشم‌انداز سال‌های دور (نقاشی متحرک): 94 فیلم

نمایش‌های ویژه: 15 فیلم

بهترین فیلم مستند: زندگی در ارتفاعات (عزیز‌الله حمیدنژاد)

بهترین فیلم نقاشی متحرک: بازگشت (کارگروهی)

1366

ششمین

مسابقه فیلم‌های کوتاه: 23 فیلم

مرور یک سال سینمای ایران: 15 فیلم

سینمای کودکان و نوجوانان:

سینمای دهه 80: 15 فیلم

چشم‌انداز سال‌های دور: 5 فیلم

نمایش‌های ویژه: 10 فیلم

سینمای غیرمتعهدها: 5 فیلم

دیپلم افتخار بهترین فیلم داستانی: برای او (رضا میرکریمی)

جایزه ویژه هیات داوران برای بهترین فیلم مستند: کربلای پنج(جواد شمقدری)

جایزه ویژه هیات داوران برای بهترین فیلم:  از طهران تا تهران( سودابه آگاه و نفیسه ریاحی)

هیات داوران با یادآوری رشادت های هنرمندانی که با شهامت و دلیری در عرصه نبرد حق علیه باطل جان خود را بر کف گذاشته و به ثبت این صحنه های پرشکوه پرداخته اند از کلیه آنان قدردانی کرده و یاد شهید آیت الله سیفی فیلمبردار فیلم مستند (کربلای پنج) را گرامی داشت.

1367

هفتمین

مسابقه فیلم‌های کوتاه: 15 فیلم

سینمای بین‌الملل: 26 فیلم

نقاشی متحرک‌های اروپای شرقی: 8 فیلم

نمایش‌های ویژه: 8 فیلم

چشم حقیقت: 8 فیلم

سینمای بین‌الملل: پروانه زرین بهترین فیلم کوتاه انیمیشن عروسکی: شکنجه اتومبیل (فرنک کاکو، مجارستان)

برگزیدگان بخش فیلم‌های کوتاه و میان مدت:

سیمرغ بلورین: کاریز، تداوم حیات (محمدرضا مقدسیان)/ دیپلم افتخار: حرکت در ایستگاه (حسین قاسمی جامی و م مثل مادر مثل معلم (سعید اکبریان)

1368

هشتمین

جشنواره جشنواره‌ها: 7 فیلم

نمایش‌های ویژه: 7 فیلم

جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان: 14 فیلم

فیلم‌های کوتاه ایرانی: 7 فیلم

10 سال سینمای کودک و نوجوان ایران: 16 فیلم

فیلم‌های کوتاه چکسلواکی: 13 فیلم

فیلم‌های کوتاه بلغارستان: 10 فیلم

فیلم‌های کوتاه مجارستان: 7 فیلم

---

1369

نهمین

سینمای فیلمسازان زن: 15 فیلم

---

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10 دی 1397 - 11:10